Walory Turystyczne

1. Straty, jakie poniosły zasoby walorów turystycznych Polski w ubiegłym ćwierćwieczu, przekraczają wielokrotnie uzyskany w tym samym okresie przyrost nowych walorów. Ponadto trzeba pamiętać, że największe straty występują w grupie walorów wypoczynkowych i krajobrazowych środowiska przyrodniczego. W dominującej liczbie wypadków są to straty bezpowrotne, nieodwracalne. Tymczasem właśnie ta grupa walorów ma podstawowe znaczenie dla regeneracji sił psychicznych i fizycznych ludności w naszym szybko urbanizującym się kraju. Zachodzi więc konieczność zahamowania procesu dewaloryzacji turystycznej Polski, przy czym głównym zadaniem jest zachowanie walorów wypoczynkowych i krajoznawczych środowiska przyrodniczego.
2. Zanieczyszczanie powietrza atmosferycznego i wód powierzchniowych oraz zwiększanie się uciążliwych hałasów występuje na obszarze całego kraju i jest konsekwencją intensywnych procesów uprzemysławiania, urbanizacji i rozwoju transportu ? procesów, które są podstawowymi czynnikami rozwoju społeczno–gospodarczego naszego państwa. W celu zapobieżenia postępującemu skażaniu środowiska naturalnego człowieka wydano specjalne ustawy dotyczące ochrony powietrza i wód. Istnieją również przepisy prawne mające na celu ograniczenie wytwarzania i emisji uciążliwych hałasów.
Nie można jednak oczekiwać, aby te środki prawne przyniosły radykalną poprawę sytuacji w stosunkowo krótkim czasie. Problem ochrony środowiska naturalnego człowieka jest bowiem konfliktowy, ponieważ przemysł i transport nie dysponują jeszcze obecnie technologicznymi rozwiązaniami, które umożliwiałyby całkowite oczyszczenie wszystkich ścieków i gazów, zatrzymanie pyłów oraz zapobiegałyby emisji hałasów. Ponadto wysokowydajne urządzenia oczyszczające są zazwyczaj niezwykle kosztowne

i z tego wzglądu mogą być wprowadzane tylko stopniowo, w pierwszej kolejności w obiektach położonych w pobliżu wielkich aglomeracji miejskich.
Również przepisy ustawy o ochronie przyrody nie zapewniają skutecznej ochrony obszarów o walorach środowiska przyrodniczego. Ustawa ta określa bowiem tylko następujące formy prawne ochrony dóbr przyrody: uznanie za pomnik przyrody, uznanie za rezerwat przyrody, utworzenie parku narodowego, wprowadzenie ochrony gatunkowej roślin i zwierząt. Wszystkie te formy ochrony dotyczą tylko pojedynczych obiektów i ich ugrupowań albo stosunkowo niewielkich obszarów (łączny obszar wszystkich parków narodowych i rezerwatów wynosi w Polsce około 0,5% powierzchni kraju).
3. Zjawiskom degradacji i dewastacji walorów turystycznych środowiska przyrodniczego usiłuje się zaradzić również w regionalnych i miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. Plany te wyznaczają strefy i obszary o funkcjach turystycznych, na których nie dopuszcza się lokalizowania niepożądanych obiektów i urządzeń. Dzięki tym planom zabezpieczono wiele cech i właściwości środowiska na obszarach mających szczególne znaczenie dla turystyki. Działalność ta nie jest jednak w pełni skuteczna, ponieważ plany zagospodarowania przestrzennego nie mogą objąć, przewidzieć i opanować wszystkich zjawisk społeczno–gospodarczych, które mogą wystąpić na tych obszarach.

1. Intensywny rozwój gospodarczy naszego kraju przyczynia się do powstawania nowych walorów turystycznych i do powiększania rangi walorów już istniejących. Zaobserwować to można najlepiej w grupie walorów współczesnych osiągnięć człowieka, gdzie każdy bez mała miesiąc wzbogaca mapę walorów turystycznych Polski o nowe obiekty i ośrodki gospodarcze, o nowe przejawy twórczości kulturalnej. Trzeba jednak pamiętać, że proces ten powoduje niekiedy równocześnie pewne zmniejszenie znaczenia istniejących walorów danego rodzaju. Specyfika niektórych walorów współczesnych osiągnięć człowieka, zwłaszcza w grupie osiągnięć technicznych, gospodarczych i naukowych, polega bowiem na tym, że w miarę upływu czasu ranga ich maleje.
2. W grupie walorów dóbr kultury i tradycyjnej kultury ludowej istotne znaczenie ma kilka czynników, związanych z rozwojem społecznym i wzrostem gospodarczym kraju. Na pierw-
W etnografii do folkloru zalicza się: literaturę, muzykę, taniec i teatr, w języku potocznym natomiast bardzo często folklorem nazywa się wszelkie przejawy tradycyjnej kultury ludowej.

Walory turystyczne Polski ulegają zmniejszeniu, a jakość wielu z nich ? postępującej degradacji. Przyczyny tego procesu są różne, a skutki niejednakowe w odniesieniu do poszczególnych typów walorów oraz do poszczególnych obszarów. Najdotkliwsze straty poniosły i ponoszą nadal walory wypoczynkowe środowiska przyrodniczego, a więc walory mające podstawowe znaczenie dla regeneracji sił fizycznych i psychicznych człowieka.
Główną przyczyną tych strat jest na wielu obszarach rozwój przemysłu i związane z nim procesy urbanizacyjne, przy czym występują tu dwa różne zjawiska. Pierwsze polega na lokalizowaniu na obszarach o walorach wypoczynkowych obiektów przemysłowych oraz związanej z nimi infrastruktury technicznej i osiedli mieszkaniowych. Działalność ta powoduje zazwyczaj całkowitą likwidację znaczenia tych obszarów dla turystyki. Drugie zjawisko polega na degradacji rangi walorów na niektórych obszarach na skutek zanieczyszczeń powietrza i wody, uciążliwych hałasów oraz przekształcania się wsi w osiedla typu miejskiego.
Rozwój przemysłu na obszarach turystycznych jest niekiedy uzasadniony potrzebami lub korzyściami gospodarczymi wyższego rzędu, w wielu jednak wypadkach wynika on tylko z niedoceniania roli i znaczenia obszarów o walorach turystycznych w całokształcie życia społeczno-gospodarczego kraju.
W niektórych rozwiniętych rejonach największe miejscowości wypoczynkowe przekształcają się w wielofunkcyjne miasta. Rozwój turystyki sprawia, że miejscowości w rejonach wypoczynkowych są lepiej wyposażone w urządzenia komunalne, usługowe itp. aniżeli miejscowości znajdujące się na sąsiednich obszarach nieturystycznych. Miejscowości te stają się więc bardzo cenionym miejscem osiedlania się dla wielu ludzi i instytucji. Z czasem ta powiększająca się grupa mieszkańców wywiera coraz większy nacisk na profil funkcjonalny i fizjonomię miejscowości kosztem ograniczenia ich walorów turystycznych.

Aby zapewnić uczesnikom ruchu turystycznego optymalne warunki korzystania z walorów, konieczne jest w wielu wypadkach odpowiednie ich przystosowanie. Przystosowanie do potrzeb turystów walorów wypoczynkowych odbywa się głównie przez urządzenie terenu lub budowę odpowiednich obiektów. Mogą to być zarówno drobne zabiegi techniczno-organizacyjne, np. wytyczenie szlaku spacerowego, wyznaczenie miejsca do plażowania i kąpieli czy też przystosowanie stoku do narciarstwa, jak i większe inwestycje, np. budowa portu jachtowego, wyciągu turystycznego. Inwestycje te mogą mieć na celu zarówno lepsze udostępnienie istniejących już terenów wypoczynkowych, np. urządzenie plaży strzeżonej nad morzem, jak i stworzenie nowych obiektów, np. wybudowanie basenu kąpielowego w miejscowości górskiej. Potrzeby ruchu turystycznego są czynnikiem decydującym o tym, w jaki sposób należy przystosować dany walor. Przykładowo:
? miejscowości nadmorskie i pojezierne powinny przede wszystkim mieć odpowiednio przygotowane plaże i miejsca do kąpieli; oprócz tego niezbędnym urządzeniem towarzyszącym w małych nawet miejscowościach są ścieżki spacerowe, wypo-
sażone w ławki, miejsca do zabaw dziecięcych oraz place do prostych gier sportowych, zwłaszcza do siatkówki; ? w górskich ośrodkach turystyki zimowej podstawowe znaczenie mają tereny i urządzenia przystosowane do uprawiania narciarstwa na różnym poziomie umiejętności oraz do saneczkowania i jazdy na łyżwach.
Wśród tych urządzeń szczególne znaczenie mają wyciągi narciarskie, które przyczyniły się do wielkiego rozwoju narciarstwa zjazdowego w okresie powojennym.

Skuteczność wypoczynku zależy głównie od czasu jego trwania. W związku z tym podstawowym sposobem korzystania z walorów wypoczynkowych jest przebywanie wśród nich. Sposoby korzystania są dwojakiego rodzaju: bierne, z których korzystają wszyscy bez wyjątku, oraz czynne, które poszczególni wczasowicze stosują w różnym stopniu.
Bierne korzystanie z walorów wypoczynkowych polega na samym fakcie przebywania w środowisku mającym walory wypoczynkowe. Sposoby czynne są bardzo różnorodne, przy czym różnorodność ta wiąże się ściśle z poszczególnymi typami walorów wypoczynkowych.
Na obszarach o walorach środowiska przyrodniczego główne formy wypoczynku czynnego -  to odbywanie spacerów, zażywanie kąpieli słonecznych, uprawianie różnych sportów i gier ruchowych. Występująca powszechnie opinia, że wybrzeże morskie ma latem największy walor wypoczynkowy, znajduje swoje uzasadnienie w fizjologicznych potrzebach organizmu ludzkiego. W czasie pobytu nad morzem, a ogólnie biorąc nad wodą, naturalną rzeczą jest spędzanie wielu godzin dziennie na świeżym powietrzu i słońcu tylko w kostiumie kąpielowym oraz intensywne zażywanie ruchu w czasie kąpieli. Są to dla przeciętnego wczasowicza optymalne warunki zaspokajania potrzeby ruchu oraz dotleniania i nasłoneczniania organizmu. Specyficzną formą wypoczynku jest przeprowadzanie kuracji uzdrowiskowej.
Z walorów wypoczynkowych wielkich miast korzystają w znacznej większości mieszkańcy małych miast i wsi. Główną formą wypoczynku czynnego jest tutaj korzystanie z różnorodnych osiągnięć współczesnej cywilizacji, jak również bezpośredni kontakt z ośrodkami życia kulturalnego i twórczości kulturalnej. Uczęszczanie do opery, do teatrów, na koncerty i wystawy, posługiwanie się komunikacją miejską, dokonywanie zakupów w wielkich sklepach samoobsługowych, wypicie kawy w znanej kawiarni, wysłanie pocztówki z centralnej poczty czy nawet tylko uczestniczenie w ruchu ulicznym na głównych jasno oświetlonych neonami arteriach handlowych ? wszystko to jest autentycznym przeżyciem dla osób pozbawionych tego na co dzień.
W wielkich centrach rozrywkowo-wypoczynkowych czynne formy regeneracji sił polegają dodatkowo na uczestnictwie w różnorodnych, niekiedy specyficznych dla tych miejscowości, przejawach i formach życia towarzyskiego.